Znane holenderskie sentencje z płytek

Tegeltjeswijsheid, z grubsza mądrość z płytki, to krótkie powiedzenie umieszczone na holenderskim kaflu ściennym. Większość z nich to przysłowia ludowe starsze niż sam format. Warto je poznać najpierw dosłownie, a potem naprawdę, bo holenderskie przysłowia są wyjątkowo oszczędne i dosłowne tłumaczenie często prowadzi na manowce.

Te o niewychylaniu się

Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg znaczy dosłownie: zachowuj się normalnie, to już wystarczająco dziwaczne. To niemal narodowa instrukcja obsługi. Nie jest wroga, jest życzliwa i celuje w każdego, kto się popisuje. Cudzoziemcy czytają ją jak przytyk. Holendrzy słyszą w niej kuksańca od kogoś, kto ich lubi.

Hoge bomen vangen veel wind, wysokie drzewa łapią dużo wiatru, mówi to samo z drugiej strony: im bardziej jesteś widoczny, tym mocniej będzie tobą rzucać. To jednocześnie współczucie i ostrzeżenie, dlatego tak często trafia na płytkę wręczaną przy awansie albo przy odejściu na emeryturę.

Te o odpuszczaniu

Als het niet gaat zoals het moet, dan moet het maar zoals het gaat to najczęściej cytowana z nich wszystkich: jeśli nie idzie tak, jak powinno, to niech idzie tak, jak idzie. To nie jest kapitulacja. To bardzo konkretny, praktyczny spokój wobec sypiących się planów i dokładnie ta płytka, którą daje się komuś w środku przeprowadzki.

Na regen komt zonneschijn, po deszczu przychodzi słońce, to wersja łagodna. Ieder huisje heeft zijn kruisje, każdy domek ma swój krzyżyk, to wersja szczera. Ta ostatnia po niderlandzku wcale nie brzmi ponuro. Znaczy tyle, że każda rodzina coś dźwiga, więc przestań się porównywać.

Te, które czyta się na opak

Kilka słynnych powiedzeń wygląda w tłumaczeniu ostrzej, niż brzmi w oryginale, a kilka odwrotnie — łagodniej.

• Wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten — kto sobie przypali tyłek, musi siedzieć na pęcherzach. Brzmi jak żart, a jest całkiem surowym przysłowiem o ponoszeniu konsekwencji.
• Al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding — choćby małpa nosiła złoty pierścień, i tak zostanie brzydactwem. Nie o wyglądzie, tylko o czymś złym, co przystrojono na ładnie.
• Boontje komt om zijn loontje — fasolka przychodzi po swoją zapłatę. Brzmi jak wyliczanka dla dzieci, a znaczy, że odpłata zawsze przyjdzie.
• Gezelligheid kent geen tijd — samego rzeczownika nie da się przełożyć. To nie do końca przytulność i nie do końca miła atmosfera. Sens: w dobrym towarzystwie nie patrzy się na zegar, i dlatego Holendrzy zostają na jeszcze jedno.
• Van uitstel komt afstel — z odkładania robi się odwołanie. To ostrzeżenie, ale na płytce prawie zawsze bywa użyte ironicznie, przez kogoś, kto z dumą wciąż to odkłada.

Skąd się wzięły

Uczciwa odpowiedź: w większości przypadków nikt nie wie. To powiedzenia ludowe, czyli krążyły w mowie przez pokolenia, zanim ktokolwiek je zapisał, a druk zaczyna się długo po tym, jak fraza weszła do użytku. Jeśli ktoś podaje ci precyzyjną historię powstania przysłowia w rodzaju oost west, thuis best, to zgaduje.

Co można powiedzieć z pewnością, to jak ich używano. To są zdania kuchenne, rzucane bokiem, a nie wygłaszane jako rada. Płytka była nośnikiem, który pozwalał powiedzieć coś gościowi, nie mówiąc mu tego prosto w twarz.

Jak użyć takiej sentencji u siebie

Tradycyjne powiedzenie niesie ciężar, którego nowe zdanie nie ma, ale tylko wtedy, gdy pasuje do osoby. Sprawdzaj znaczenie, nie tłumaczenie. Łam wersy tam, gdzie głos robi pauzę. I nie dokładaj imienia do przysłowia — te dwa rejestry biją się ze sobą.

Jest ich znacznie więcej niż ta słynna garstka. Pełny zbiór holenderskich sentencji z płytek podaje przy każdej znaczenie i okazję, do której pasuje. A jeśli wolisz napisać coś własnego, zacznij od tekstu o tym, jak wymyślić tekst na płytkę, i złóż go potem na płytce z sentencją.